دانش سودمند

"علم نافع" یا دانش سودمند همان گونه که از نامش برمی‌آید یعنی دانشی که به کار انسان آید، بتواند از آن بهره‌ای ببرد و نیازی از نیازمندی‌های تمام‌نشدنی‌اش را پاسخ دهد. فرقی هم نمی‌کند این نیاز، نیاز جسم باشد یا نیاز روح؛ دانشی که به روان انسان آرامش می‌دهد -از جمله مهارت‌های دوست‌یابی یا حل مشکلات و...- هرچند جنبه عملی ندارند ولی همین که زندگی آدمی را بهبود می‌دهند و او را از هرگونه تنش و نگرانی و دلشوره دور نگه می‌دارند، مفیدند. یا مهارت‌هایی همچون شنا، کمک‌های اولیه، زبان، رایانه و... که خود شما دلایل یادگیری آن‌ها را بهتر از من می‌دانید، از جمله دانش‌های سودمندی به شمار می‌روند که هیچ کسی نمی‌تواند منکرشان بشود.
در دین ما نیز تاکید شده است دانشی که سود ندارد، مطلوب نیست و حتا بزرگان معصوم از این دانش به خدا پناه برده‌اند. رسول خدا می‌فرماید:
"در دانشی که سود ندارد، خیری نیست."
یا امام موسا می‌فرماید:
"شایسته‌ترین دانش برای تو آن است که عمل تو جز بدان اصلاح نشود... و فرجام آن دانشی نیکتر است که بر عمل دنیای تو بیفزاید. پس خود را به دانشی مشغول مساز که ندانستن آن، زیانت نمی‌رساند و از دانشی غافل مشو که ندانستن آن، بر نادانی‌ات می‌افزاید."
بگذریم. اجازه بدهید یک نمونه عینی از دانش‌ها و دانستنی‌های بی‌خاصیت را که انگیزه من برای نوشتن این پست شد، ذکر کنم: آیا دانستن این که "نخستین داور خارجی لیگ دسته اول ایران چه کسی بود؟" یا "بدترین رتبه‌ای که استقلال در لیگ برتر به دست آورده، چندم بوده است؟" می‌تواند در کم و کیف زندگی یک فرد تاثیرگذار باشد؟ آیا با دانستن پاسخ‌ این سوال‌ها زندگی بهتر خواهد شد و اگر کسی نداند، اتفاق شومی برایش می‌افتد؟ یا این که "لیورپول برای به خدمت گرفتن کدام بازیکن‌ پول بیشتری داده است؟" یا "در فلان ورزشگاه کدام مسابقه‌های بین‌المللی برگزار شده است؟" چه سودی می‌تواند برای پرسندگان، پاسخ‌دهندگان و یا شنوندگان آن‌ها داشته باشد؟ آیا با دانستن پاسخ چنین پرسش‌هایی، زندگی عطر و بوی دیگری می‌گیرد یا انسان به لذت خاصی می‌رسد؟ یا پدیده‌های طبیعی پیرامون خود را بهتر درک می‌کند؟ یا درآمد بیشتری کسب می‌کند؟ یا فرزندان بهتری پرورش می‌دهد؟ یا سعادت دنیوی یا اخروی‌اش تضمین می‌شود؟!
به نظر نمی‌آید چنین عبارت‌هایی را حتا بتوان پرسش نامید چون پاسخ آن‌ها شروط اساسی یک پاسخ را که عبارتند از روشنگری، حل چیستی یا چرایی مساله و رفع نیاز ندارند.
اما طی چند شب به طور اتفاقی یک از برنامه‌های شبکه سه سیما را -که باید دانشگاه ملی باشد- ‌دیدم که در آن به ازای پاسخ چنین سوال‌هایی، امتیاز و جایزه می‌دادند، آن هم با صرف کلی هزینه برای طراحی استودیو و طراحی سوال و ضبط برنامه و گرفتن وقت چند کارشناس و چند میلیون نفر بیننده. و اسم برنامه: آقای گزارشگر.
البته اضافه کنم سخن بنده این نیست که همه شبکه‌های سیما را شبکه آموزش کرد و بیست و چهار ساعته به کوچک و بزرگ علوم پایه و مهندسی و پزشکی و رایانه و... درس داد؛ قبول دارم که سرگرمی هم جزئی جدانشدنی از زندگی به شمار می‌رود و نمی‌توان سفره‌اش را زندگی مردم برچید. اما فراموش نشود که مردم را جور دیگری هم می‌شود سرگرم کرد که فقط وقت‌شان تلف نشده باشد؛ اگر بیننده‌ای پس از تماشای یک برنامه حتا چیزی به دانسته‌هایش اضافه نشده باشد ولی دستکم اندکی احساس سرخوشی و شادی بکند، غنیمت است و این یعنی رواج خنده و شادی بین مردم. ولی برنامه‌ای این چنین نه مطلب تازه‌ و کارگشایی به مردم آموزش می‌دهد و نه خستگی‌ها و دلزدگی‌های روزمره را از تن‌شان به در می‌کند. بلکه فقط و فقط بینندگان را به عوض کردن شبکه سوق می‌دهد.

/ 0 نظر / 22 بازدید