گمشده خانه‌های مهر

معماری، هنر و دانش طراحی بناها با استفاده از راهکارهای گذشته یا آفرینش راهکارهای جدید است. آثار معماری به عنوان نمادهای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی یک کشور شناخته می‌شوند؛ بنا‌هایی چون تخت جمشید، اهرام‌ سه‌گانه مصر و کالاسیوم روم از جمله آثاری به ‌شمار می‌روند که تمدن‌های کهن تاریخی با آن‌ها شناخته می‌شوند. شهرها، مذاهب و فرهنگ‌ها نیز از راه همین یادواره‌ها خود را می‌شناسانند.
معماری ایرانی ویژگی‌هایی دارد که در مقایسه با معماری کشورهای دیگر از ارزشی ویژه برخوردار است: طراحی مناسب در جهت پاسداشت حریم انسان، محاسبه دقیق، فرم درست پوشش، رعایت مسائل فنی و علمی در ساختمان، استفاده از مصالح بومی، پرهیز از بیهودگی، ایوان‌ها و ستون‌های بلند و تزئینات گوناگونی که در عین سادگی نشاندهنده شکوه معماری ایران بوده و هستند. فضای آرام‌بخش و دلنشین بناهای اسلامی‌ایرانی و استفاده از رنگ‌های شاد آبی و سبز بیشتر معماران جهان را دلباخته این سبک معماری کرده است. طوری که نفوذ نقش‌ها، طرح‌ها و معماری اسلامی‌ایرانی در بناها و عمارت‌های غربی در یکی‌ دو دهه گذشته چنان زیاد است که کسی نمی‌تواند آن را حاشا کند.

تصویری از خانه‌های دبی، منطبق با معماری اسلامی


بگذریم. همان طور که می دانید، طی چند سال گذشته در بسیاری از شهرهای ایران در طرح بزرگی به نام مهـر، برای قشر گسترده‌ای از مردم که قادر به تامین نخستین نیاز طبیعی خود نبودند، خانه‌هایی ساخته شد. نکته ای که به نظر من در ساخت این خانه ها از قلم افتاد و چه بسا در آینده سازندگان یا ساکنان خانه‌ها افسوس آن را بخورند، جای خالی معماری کهن و ریشه دار ایران است که به فضای اندرونی و بیرونی خانه ها هویت و صمیمیت می دهد و با محیط گرم و دلنشینی که فراهم می آورد، آدم را از بودن و ماندن در آن خسته و دلزده نمی کند. اما، به این ساختمان نگاه کنید:

 

فکر نمی‌‌کنم نامی غیر از یک مکعب مستطیل بزرگ بتوان بر آن نهاد؛ هیچ نشانی از خطوط منحنی معماری ایرانی‌اسلامی که آرامبخش و روحنوازند، در آن دیده نمی شود. در حالی که به راحتی می‌شد طرح نه چندان پیچیده و دشواری را در دیوارهای بی روح این بنا گنجاند و بدون آن که به هزینه کردن مبالغ اضافی نیاز باشد، آن را به گونه‌ای زیباتر و چشمنوازتر ساخت. یا این یکی را ببینید:

 

گرچه خانه ها با فرم‌ها و مصالح همگون ساخته شده‌اند، اما متاسفانه در طراحی آنها هیچ نشانی از عناصر معماری ایرانی‌اسلامی که یکی از آنها رعایت حریم‌ خصوصی دیگران است، دیده نمی‌شود. ساکنان چنین خانه هایی هیچ گاه نمی توانند روابط خوبی باهم داشته باشند. این بنا همان طور که خودش سرد و بی روح است، چیز دیگری غیر از افسردگی و دلمردگی برای ساکنان خودش به ارمغان نمی‌آورد. ناگفته نماند که این ساختمان فاصله زیادی از ساختمان روبروی خود ندارد که خود مشکل دیگری به دنبال می آورد؛ چرا که همه ساکنان آن ناچارند پرده خانه خود را همیشه بسته نگه دارند تا مطمئن شوند کسی در خانه شان سرک نمی کشد و این یعنی محرومیت اجباری از دریافت نور طبیعی.
حال، دو تصویر ببینید از خانه‌های دبی که به نظر می رسد با خلقیات و روحیات آدم سازگاری بیشتری دارند، ضمن این که خانه ها فاصله مناسبی از یکدیگر دارند و برای هر کدام از آنها فضای سبز کافی نیز پیش بینی شده است. گو این که عرب ها ارزش های معماری بومی خود را خیلی بیشتر از ما درک کرده اند و مثل ما خانه های خود را شبیه محیط های کاری خود نمی سازند. همه این ها در حالی است که در ایران زمین بسیار بیشتری از کشور کوچکی همچون امارات وجود دارد:

/ 0 نظر / 27 بازدید